می گویند در جایی از سرزمین چین، مردم به پای دختربچه های خردسال چوب هایی می بندند كه مانع زیاده از حد بزرگ شدن قطر پای آنها شود. مردم هر جامعه و سرزمینی تصوری از زیبایی دارند؛ زیبایی چهره، زیبایی اندام، زیبایی پوشش و لباس و خیلی چیزهای دیگر كه فرهنگ یك جامعه تعیین می كند.

چینی هایی كه چوب به پای دختربچه های خردسال می بندند، معتقدند پای كوچك و كم قطر زیباتر از پای بزرگ و زمخت است. تصوری كه از زیبایی داریم، ما را وا می دارد بدن و پوششمان را طوری مدیریت كنیم كه مطابق با معیارهای عمومی جامعه، زیبا به نظر برسیم.

پوشیدن لباس های تنگ یا گشادی كه خیلی اوقات با آنها راحت نیستیم، رژیم های غذایی عجیب و غریب كه گاهی سلامتی مان را به مخاطره می اندازند، شیوه های مختلف اصلاح مو و... هیچ كدام اموری بدیهی و طبیعی نیستند. همه این امور بر اساس یك تعریف فرهنگی اجتماعی رایج از زیبایی تعیین و تثبیت می شوند.

اما هیچ پدیده اجتماعی جاودانی وجود ندارد. همان طور كه جامعه با شتاب یا آرام آرام تغییر می كند، تعریف آدم ها از زیبایی هم عوض می شود. این كه مردمی به زیبایی پاهای كوچك و ظریف باور داشته باشند، نباید باعث شود تصور كنیم این كه آنها روزی پاهای زمخت را زیبا بینگارند، غیر ممكن است.

مد در وهله اول با عمومیت یافتن یك برداشت یا یك تعریف از زیبایی فردی شكل می گیرد و با همگانی شدن یك روش در آرایش و پوشش مطابق با این تعریف و برداشت تثبیت می شود. این همگانی شدن می تواند در سطح یك گروه كوچك، یك طبقه اجتماعی یا در كل جامعه اتفاق بیفتد. وقتی تعداد زیادی از مردم یك شهر باور كنند مردانی كه موهایشان را از ته می تراشند زیبا و جذاب هستند و عده ای هم در عمل موها را بتراشند، می توانیم بگوییم پدیده ای به نام مد در این شهر در حال وقوع است.

مدها با نوعی فشار هنجاری از سوی جامعه حمایت یا طرد می شوند. روزگاری در همین تهران پوشیدن شلوار پاچه گشاد و گذاشتن سبیل كلفت مد بود. امروز اگر كسی با این سر و شكل توی شهر پیدا شود، انگشت نمای خاص و عام خواهد شد و مسخره اش خواهند كرد. این تمسخر چشمه ای از همان فشارهای هنجاری است و به همین دلیل این روزها بندرت كسانی ممكن است پیدا شوند كه با شلوار پاچه گشاد در خیابان های تهران قدم بزنند.

مهم تر از همه خصوصیاتی كه درباره مد گفته شد، ویژگی متمایزكننده مد است. مدها معمولا وسیله ای برای تمایز و تشخص بخشیدن به یك گروه، یك طبقه یا یك قشر اجتماعی هستند. هیپی ها عده ای از ساكنین محله هِیت اَشبری سان فرانسیسكوی آمریكا بودند. آنها صاحب خرده فرهنگی بودند كه با حاشیه گرایی، مصرف مواد مخدر، داشتن موی بلند، جمع های قبیله مانند، شعار برای صلح، ستایش از دنیای عشق و آزادی، پرورش گل و علاقه به موسیقی راك مشخص می شد. آنها شیوه ویژه ای برای آرایش و پوشش داشتند كه از دیگران متمایزشان می كرد.

تقلید از یك مد در واقع تلاش خودآگاه یا ناخودآگاه افراد برای نشان دادن تعلقشان به یك گروه، طبقه یا سبك زندگی است. اگر ثروتمند بودن در جامعه ای ارزشمند باشد، بسیاری از افراد آن جامعه خواهند كوشید از نحوه پوشش و آرایش طبقه ثروتمند تقلید كنند یا اگر سبك زندگی مردمان طبقه متوسط كشور آمریكا در جای دیگری از دنیا ارزشمند تلقی شود، بسیاری از افراد در سرزمین های دور از آمریكا از ظاهر و قیافه آنها تقلید خواهند كرد.

هر چه یك مد عمومی تر و همگانی تر شود، خاصیت تمایزآفرینی اش را برای گروه یا طبقه ای كه آن را به وجود آورده، بیشتر از دست خواهد داد. وقتی همه به شكل گروه و طبقه ای كه می خواهد متفاوت جلوه كند در بیایند، طبقه یا گروه تمایزخواه مد جدیدی خواهد آفرید.

مدها بسته به سرعت تحولات جامعه تغییر می كنند. گاه سرعت تحولات آن چنان زیاد است كه معیارهای 2نسل از زیبایی فردی به طور كامل متفاوت از آب درمی آید. وقتی كه پدران و پسران، مادران و دختران هیچ دركی از مدهای پوششی و آرایشی هم ندارند.

به نظر پدر و مادرها لباس هایی كه فرزندانشان می پوشند، شیوه هایی كه مو و رویشان را می آرایند مسخره و شایسته مؤاخذه است. فرزندان هم از آرایش و پوشش والدین چنین دركی دارند و گاه حتی از این كه مادر و پدر با چنین آرایش و پوشش از مد افتاده ای در جمع رفقای آلامدشان ظاهر شوند، خجالت می كشند.

در مواجهه با چنین تضادی چه باید كرد؟ پدرها و مادرهای زیادی چاره را اعمال فشار بیشتر بر جوانان می دانند و فكر می كنند باید كنترل بیشتری روی نوع پوشش و آرایش فرزندانشان داشته باشند. از سوی دیگر جوان ها هم كوتاه نمی آیند. هر روز با مدهای عجیب و غریب تری در سطح شهرها روبه رو هستیم و این موضوع مایه دردسر و جنگ و جدل در خیلی از خانواده ها شده است.

شاید بد نباشد بزرگ ترها به این نكته توجه كنند كه آنها جوانیشان را در زمانه و روزگار دیگری گذرانده اند. آن روزها نوع دیگری از پوشش و آرایش مد بوده و تعریف دیگری از زیبایی رواج داشته است. به حكم آن كه روزگار عوض شده است، جوانان هم حق دارند درباره این مقوله ها طوری دیگر بیندیشند و روش هایی متفاوت از چیزی كه والدین می پسندند، برای پوشش و آرایششان انتخاب كنند.

توجه جوان ها هم به این مساله ضروری است كه هر جامعه شئونات خاص خودش را دارد. گرایش به مدهای تازه فی نفسه بد نیست، اما وقتی پوشش و آرایش آنها باورها، هنجارها و شئونات فرهنگی جامعه را زیر پا می گذارد، بزرگ ترها حق دارند اعتراض كنند و مورد توبیخ قرارشان دهند.