به گزارش فان شاد، روات حدیث نوشت:
طلاب و روحانیون از بدو ورود خود به حوزه علمیه با مجموعه ای از اصطلاحات و الفاظ برخورد می کنند که در ابتدا برای آن ها نامأنوس به نظر می آید. اما همین اصطلاحات مدتی بعد توسط طلاب تازه وارد نیز مورد استفاده قرار می گیرد و ادبیاتی اختصاصی برای آن ها به وجود می آورد. شناخت این اصطلاحات و الفاظ می تواند برای بسیاری جذاب باشد. در زیر بخشی از آن ها جمع آوری شده است. شما نیز می توانید در بخش نظرات، به تکمیل این فهرست کمک کنید.
صبحکم الله بالخیر: خداوند صبح شما را خیر کند. معادل صبح بخیر.
مسّاکم لله بالخیر: خداوند عصر شما را خیر کند. معادل عصر بخیر.
اسعدالله ایامکم: خداوند روزهای شما را مبارک گرداند. علما در روزهای مبارک و خصوصا اعیاد اسلامی از این اصطلاح استفاده می کنند.
تقبل الله اعمالکم:خداوند اعمال شما را قبول کند. معمولا بعد از عبادات استفاده می شود.
یرحمک الله: خداوند شما را رحمت کند. به کسی می گویند که عطسه می کند.
شهریه: پولی است که مراجع به طلبه ها به عنوان کمک هزینه پرداخت می کنند که به صورت ماهیانه است.
مرحمتی حضرت ولی عصر: نام دیگر شهریه است.
تقسیمی: پولی است که مراجع هر از گاهی به طلاب پرداخت می کنند.
بیت مرجع: به دفتر و تشکیلات کاری مراجع گفته می شود.
اندرونی و بیرونی بیت: بیت مراجع دو بخش است. اندرونی محل رفت و آمد خواص مراجع است. بیرونی محل رفت و آمد عموم علاقه مندان است.
آیت الله زاده: به فرزندان مراجع و علما اطلاق می شود. گاهی نیز از واژه آقازاده استفاده می شود.
رساله عملیه: کتابی است که مرجع احکام را در آن به زبان ساده می نویسد تا مقلدین بتوانند طبق آن عمل کنند.
استفتائات: کتابی است غیر از رساله که به سؤالاتی که در رساله نبوده است توسط مرجع تقلید جواب داده شده است.
شورای استفتا: شورایی مرکب از فضلا که با احاطه بر مبانی مرجع٬ به مرجع مشاوره علمی می دهند تا مرجع جواب دقیقی به سؤالات مقلدین ارائه کند.
اجازه اجتهاد: تأییدیه ای است که علما برای شاگردانی که به قدرت اجتهاد رسیده اند اعطا می کنند.
اهل بیت: علما به خانواده خود خصوصا به همسر خود اطلاق می کنند.
علمای صاحب رساله: به مراجع و کسانی که رساله عملیه نوشته اند گفته می شود.
شیخنا: علما به اساتید مورد علاقه خود این واژه را می گویند یعنی (استاد ما).
مستشکل (به ضم میم): کسی که به درس استاد اشکال وارد می کند و امری مثبت تلقی می شود.
مدرس (به ضم میم، فتح دال و کسر ر): به اساتید حوزه اطلاق می شود.
مدرس (به فتح میم و سکون دال و فتح ر): محل تشکیل کلاس های درس حوزه.
مدارس تحت برنامه: مدارس مقدمات به صورت کلی و مدارس دوره سطح که با برنامه ریزی دقیق بوده و طلاب موظفند با برنامه کامل مدرسه هماهنگ باشند از جمله حضور و غیاب.
مدارس عمومی یا آزاد: طلاب در حضور در کلاس ها و انتخاب استاد کاملا آزادند اما باید در امتحان های آخر سال شرکت کنند.
ثقة الاسلام: به طلاب مبتدی گفته می شود.
حجت الاسلام: معمولا به طلابی که دوره سطح می خوانند و معمم شده اند اطلاق می شود.
حجت الاسلام و المسلمین: به طلاب معممی که درس خارج می خوانند یا تدریس سطح می کنند گفته می شود.
آیت الله: به مدرسین درس خارج که در حد مجتهد هستند گفته می شود.
آیت الله العظمی: فقط به مراجع تقلید اطلاق می شود.
علامه: به علمایی که بر علوم مختلف مسلط باشند گفته می شود.
عمامه: بارچه ای است دراز که علما و طلاب آن را بیچیده و بر سر می گذارند.
عمامه گذاری: مراسمی است که طلاب برای اولین بار در آن عمامه به سر می گذارند.
عبا: لباسی است که طلاب آن را بر روی دوش خود می اندازند.
قبا: نوعی لباس سرتاسری است که روحانیون آنرا زیر عبا می پوشند و یقه باز دارد.
دشداشه: لباسی است شبیه پیراهن اما درازای آن تا ساق پا ادامه دارد.
نعلین: کفشی است شبیه دمپایی که علما از آن استفاده می کنند.
حجره: اتاقی است که طلاب در آن اقامت دارند. به دوستان هم اتاقی «هم حجره» می گویند.
گعده: به شب نشینی یا گپ زدن های طلبگی گفته می شود.
قیلوله: به خواب کوتاه قبل از نماز ظهر گفته می شود.
مباحثه: بعد از درس استاد طلاب چند نفری درس را جهت فهم بهتر باهم مباحثه می کنند.
ان قلت: ایراداتی است که طلبه ها معمولا بر گفته های دیگران وارد می کنند.
طلبه سطح یک: معمولا به طلبه هایی که شش سال اول حوزه را تمام کرده باشند گفته می شود که تقریبا معادل فوق دیپلم است.
طلبه سطح دو: طلبه ای که سال نهم طلبگی را تمام کرده باشد. این مدرک معادل مدرک کارشناسی در دانشگاه است.
طلبه سطح سه: طلبه ای که دست کم دو سال درس خارج رفته باشد و از پایان نامه اش نیز دفاع کرده باشد. معادل کارشناسی ارشد در دانشگاه است.
طلبه سطح چهار: دست کم ۵ سال درس خارج همراه با ارائه پایان نامه سطح چهار و معادل دکترا در دانشگاه است و به آن «سطح اجتهاد» هم گفته می شود.
امتحان شفاهی: بعد از اتمام امتحانات کتبی هر سطح امتحان شفاهی به عمل می آید.
ایام شهریه: به پنج روز اول هر ماه قمری که شهریه پرداخت می شود اطلاق می شود.
مراکز تخصصی حوزه: در این مراکز در کنار دروس عمومی حوزه که عمدتا فقه و اصول است یک رشته تخصصی نظیر فلسفه٬ کلام٬ تفسیر٬ به صورت تخصصی ارائه می شود و طلاب از طریق آزمون و بر حسب علاقه وارد این مراکز می شوند.
مراکز حوزوی دانشگاهی: این مراکز نظیر مؤسسه امام خمینی٬ دانشگاه مفید٬ دانشگاه باقرالعلوم و دانشگاه ادیان عموما توسط حضرات آیات جهت تولید علوم انسانی اسلامی تأسیس شده اند.
