شب اول زمستان و طولانی ترین شب سال، برای کنار هم نشستن بهانه خوبی است تا ایرانیان در این شب، کنار هم بنشینند و سیاهی آن شب را با سفیدی صبح به پایان برسانند.
ب ایرانیان باستان برای اینکه تا اندازه ای شبها را بی آزار کنند و از ترس و وحشت آن بکاهند آتش می افروختند و در پناه روشنای آتش شب را به صبح می رساندند.
آنها بر این باور بودند که برای اینکه جادوگران و دیوها در خانه راه پیدا نکنند، باید این آتش در خانه افروخته و دائما روشن باشد و از آنجایی که درازترین شب سال شب یلدا بود و شب طولانی می شد، به انگیزه اینکه فردا روشنایی بیشتری دارند و روز درازتر می شود شب تا صبح دور حلقه آتش می نشستند و شادی می کردند.
اکنون در شب یلدا افراد یک فامیل در خانه بزرگ یکی از اقوام جمع می شوند و به خواندن فال حافظ و قرآن می پردازند و از غذاهای سنتی شهرشان و یا خوراکی های مخصوص استفاده می کنند یکی از این خوردنی های جانبی، هندوانه است.
ایرانیان اعتقاد دارند که هندوانه آنها را در سراسر زمستان از سرما و بیماری در امان خواهد داشت. کار تضمین در امان ماندن از بیماری را نه تنها هندوانه بلکه مرکبات نیز بر عهده داشته و دارند.
اکنون در شهرهای مختلف ایران مراسم مختلفی ویژه این شب برگزار می شود از تفاوت در نوع خوراکی ها گرفته تا برگزاری مراسم جشن و شادی برای سپری کردن یک شب طولانی.
هرچند که زندگی ماشینی و گرفتاری های روزمره ، موجب ایجاد فاصله میان مردم ایران با سنت ها و آیین های گذشته شده ، اما هنوز هم جلوه ها و نمادهای از سنت های ویژه ای از ایران باستان در ایامی مانند شب یلدا و نوروز به چشم می خورد. نکته بیادماندنی بلندترین شب سال در این است که همه ایرانیان اعم ازفارس، ترک، کرد و لر یلدا را شب جشن،شادی، دور هم نشینی ، مهرورزی، دوستی و صداقت می دانند به عنوان مثال در گیلان هندوانه را حتماً فراهم می کنند و معتقدند که هر کس در شب چله هندوانه بخورد در تابستان احساس تشنگی نمی کند و در زمستان سرما را حس نخواهد کرد.
مردم کرمان تا سحر انتظار می کشند تا از قارون افسانه ای استقبال کنند. قارون در لباس هیزم شکن برای خانواده های فقیر تکه های چوب بیاورد. این چوب ها به طلا تبدیل می شوند و برای آن خانواده، ثروت و برکت به همراه بیاورند. همچنین در کردستان نیز خانواده هایی که عروس به خانه بخت فرستاده اند خوانچه هایی حاوی هندوانه و آجیل و همچنین هدیه را به خانه نو عروس و داماد می فرستند.
اما همگی این رسوم در میان اقوام ایرانی تنها یک هدف دارد آن هم کنار هم بودن برای شادی در یک شب آرام و اصیل ایرانی است.
با فرارسیدن فردای شب یلدا، یعنی یکم دی ماه در ایران باستان، روز برابری انسان ها بود. در این روز همگان لباس ساده می پوشیدند تا یکسان به نظر آیند و کسی حق دستور دادن به دیگری را نداشت و کارها داوطلبانه انجام می گرفت. در این روز جنگ کردن و خونریزی، حتی کشتن گوسفند و مرغ هم ممنوع بود.
